Дар Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон

аз 6 сентябри соли 2024 ба қайди давлатӣ гирифта шудааст,

рақами бақайдгирӣ 1302

ҚОИДАҲОИ НАМУНАВӢ ДАР СОҲАИ ГАРДИШИ ҲУҶҶАТИ ЭЛЕКТРОНӢ

1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӢ 

1. Қоидаҳои намунавӣ дар соҳаи гардиши ҳуҷҷати электронӣ (минбаъд - Қоидаҳои мазкур) тартиби гардиши ҳуҷҷатҳои электрониро дар мақомоти давлатӣ ва ташкилотҳои дигари Ҷумҳурии Тоҷикистон (минбаъд - иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ) муқаррар намуда, инчунин қоидаҳои ҳамкории иттилоотӣ ҳангоми пешбурди маълумотномаи суроғавии глобалӣ, қоидаҳои кор бо огоҳиномаҳо ҳангоми мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ ва қоидаҳои пайдарпайии мубодилаи калиди сессионӣ барои интиқоли ҳуҷҷатҳои электронӣ дар шакли рамзгузоришударо муайян менамояд.

2. Қоидаҳои мазкур бо мақсади пешбурди дурусти гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ, мусоидат ва иҷрои саривақтии вазифаҳои дар назди мақомоти давлатӣ ва ташкилотҳои дигари Ҷумҳурии Тоҷикистон гузошташуда таҳия гардидааст.

3. Дар Қоидаҳои мазкур мафҳумҳои зерин истифода мешавад:

- низоми ягонаи байниидоравии гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ (минбаъд - низоми ягона) - ин маҳсулоти барномавие мебошад, ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ байни иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ амалӣ карда мешавад;

- пойгоҳи мубодила (пойгоҳи бисйёрпровайдерӣ) – ин маҷмуи технологияҳои таъминоти барномавӣ барои мубодилаи мутамарказу ягонаи маълумот ва иттилоот байни низомҳои гуногуни иттилоотӣ дар вақти воқеӣ мебошад. Бо дархости иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ ҳуҷҷатҳои техникӣ барои ҳамгироӣ бо пойгоҳи мубодила ба онҳо ройгон пешниҳод карда мешавад;

- дархости API - ин механизмест, ки ба ду низом ё ҷузъҳои барномавии онҳо имконият медиҳад, ки бо истифода аз маҷмуи шартҳо ва протоколҳои ҳамоҳангшуда бо якдигар ҳамкорӣ намоянд;

- калиди сеансӣ (сессионӣ) - маълумоти калидӣ дар криптография, ки байни ду низом барои ҳифзи шабакаи алоқа ҳангоми интиқоли маълумот таҳия карда мешавад;

- калидҳои оммавӣ ва хусусӣ - ҷузъҳое мебошанд, ки барои рамзгузорӣ ва рамзкушоии паёмҳо ё сохтан ва санҷиши имзоҳои рақамӣ истифода мешаванд;

- оператор – мақоми таъминкунандаи маҳсулоти барномавӣ (Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Марказҳои тасдиқкунанда, хизматрасониҳои давлатӣ ва таҳияи барномаҳои рақамӣ»), ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ амалӣ мегардад;

- ташкилкунанда – мақоми назорати маҳсулоти барномавӣ (Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ амалӣ мегардад;

- рамзгузории охир ба охир (end-to-end) - тарзи интиқоли маълумот, ки дар он танҳо низомҳои дар муошират иштироккунанда ба паёмҳо дастрасӣ доранд.

4. Қоидаҳои мазкур ба кор бо ҳуҷҷатҳои дорои маълумоти сирри давлатӣ паҳн намегардад.

5. Забони коргузории гардиши электронии ҳуҷҷатҳо дар мақомоти давлатӣ ва ташкилотҳо тибқи талаботи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сурат мегирад.

6. Истифодаи маҳсулоти барномавие, ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ амалӣ мешавад, музднок буда, маблағи он тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда мешавад.

7. Ҳуҷҷатҳои электронӣ ва маълумоти дар он мавҷудбуда дар раванди ҳамкории иттилоотӣ ҳифз гардида, ҳама гуна дахолат ба он манъ аст.

7¹. Ҳамаи маълумот ва ҳуҷҷатҳое, ки тавассути низоми ягонаи байниидоравии гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ ирсол мегарданд, дар маркази ягонаи давлатии коркарди маълумот (минбаъд – маркази коркарди маълумот)-и Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таври мутамарказонидашуда нигоҳ дошта мешаванд (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12).

7². Маркази коркарди маълумот корҳои зеринро таъмин менамояд:

- нигоҳдорию дастрасии шабонарузӣ ва нусхабардории эҳтиётии ҳуҷҷатҳои электронӣ;

- мутобиқат ба талаботи амнияти иттилоотӣ, аз ҷумла сертификатсия аз рӯйи стандартҳои миллӣ ва байналмилалӣ;

- муҳофизат аз дастрасии беиҷозат, тобоварӣ ба хатогиҳо ва амнияти ҷисмонии инфрасохтори серверӣ;

- нигоҳ доштани таърихи амал (аудити лог)-ҳои ҳамаи амалиётҳо дар низом.

7³. Оператор барои кори мунтазами маркази коркарди маълумот, риояи талаботи санадҳои меъёрии ҳуқуқии соҳавӣ ва ҳифзи маълумоти шахсӣ масъул аст.

7⁴. Дар ҳолати муваққатан дастнорас будани маркази коркарди маълумот, оператор ба таври худкор гузаришро ба инфрасохтори эҳтиётӣ ва ҳамоҳангсозии минбаъдаи маълумотро таъмин менамояд (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12).

2. ТАШКИЛИ ГАРДИШИ ҲУҶҶАТҲО 

8. Ҳуҷҷатҳои электроние, ки дар раванди ҳамкории иттилоотӣ истифода мешаванд, дар ҷараёни фаъолияти иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ бо истифода аз низомҳои мавҷудаи электронии гардиши ҳуҷҷатҳои онҳо мутобиқи талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки қоидаҳои ҳуҷҷатгузорӣ, гардиш ва истифодаи ҳуҷҷатҳоро муқаррар мекунанд, сохта мешаванд.

9. Дар сурати мавҷуд будани низоми дохилии гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ, иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ бояд тибқи тартиби муқарраргардида бо низоми ягона ҳамгироиро анҷом диҳанд.

10. Дар сурати мавҷуд набудани низоми гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ, иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ бояд ҳатман низоми ягонаро истифода баранд.

11. Воҳиди интиқоли иттилоот тавассути пойгоҳи мубодила рамзгузории охир ба охири ҳуҷҷат дар шакли электронӣ, инчунин тавсифи ҳуҷҷат ва тамоми маълумоти дарбаргирифта мебошад, ки интиқоли кафолатноки он тавассути риояи расмиёти мубодила таъмин гардида, бо паёми электронии технологӣ (минбаъд – ҳолати коркарди дархост) тасдиқ карда мешавад.

12. Ташкилкунандаи гардиши ҳуҷҷатҳои электронии байниидоравӣ (минбаъд - ташкилкунанда) ҳамкории иштирокдорони гардиши ҳуҷҷатҳои электронии байниидоравиро таъмин менамояд, инчунин оператори маркази асосии гардиши ҳуҷҷатҳои электронии байниидоравӣ ва масъули таҳия, ҷорӣ ва таъмини фаъолияти бефосилаи низоми ягона мебошад.

13. Иштирокдори ҳамкории иттилоотӣ, ки маркази гардиши ҳуҷҷатҳои электронии байниидоравии худро дорад, ҳамкории иттилоотии иштирокдорони тобеи худро, ки марказҳои гардиши электронии байниидоравии худро надоранд, таъмин карда, барои чунин иштирокдорон оператори ҳамкории иттилоотӣ (минбаъд - оператор) мебошад.

14. Ташкилкунанда маълумотномаҳои суроғавии глобалии иштирокдорони ҳамкории иттилоотиро мутобиқи талаботи расмиёти ҳамкории иттилоотӣ тибқи замимаи 1 Қоидаҳои мазкур пеш мебарад.

15. Ташкилкунанда пешбурд ва ирсоли маълумотномаҳои амалкунандаро ба иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ мутобиқи талаботи тартиби пешбининамудаи замимаи 1 Қоидаҳои мазкур, ки барои ташаккули дархости дурусти API заруранд, анҷом медиҳад.

16. Ташкилкунанда ва оператор метавонад тамоми марҳилаи техникии барномаро, ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ амалӣ мегардад, роҳандозии техникӣ намоянд.

17. Дархости API барои пойгоҳи мубодила дорои унсурҳои асосии зерин мебошад:

- сарлавҳа (Header) - сарлавҳаи паём дорои маълумотест, ки барои муайян кардани ирсолкунанда ва қабулкунанда, тасдиқ ва иҷозати дархост, таъмини амният ва пуррагии маълумот зарур аст. Дар ин ҷо муайянкунандаҳои муштарӣ ва сервер, маълумотномаҳои бақайдгирифташуда, маълумоти имзо, рамзгузоришуда ва ҷузъҳои дигар нишон дода мешаванд;

- таркиби паём (Body) - таркиби паём дорои маълумоти воқеие мебошад, ки байни низомҳо интиқол дода мешаванд;

- замимаҳо (Attachments) - замимаҳо метавонанд барои интиқоли маълумоти бинарӣ, ба монанди файлҳо ё тасвирҳо дар таркиби паёми пойгоҳи мубодила истифода шаванд.

18. Дар ҳолатҳои зарурӣ ҳангоми интиқоли махфии ҳуҷҷатҳо, таркиб ва замимаҳои дархости API ба пойгоҳҳои мубодила метавонад бо калиди сеансӣ рамзгузорӣ карда шавад. Раванди мубодилаи калиди сеансӣ дар замимаи 3 Қоидаҳои мазкур оварда шудааст.

19. Ҳангоми мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ байни иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ чунин расмиёт иҷро мешавад:

- кафолат доир ба он,, ки шахсони сеюм доир ба мубодилаи онҳо огоҳ нестанд;

- ташаккули дархости API дар низоми электронии ҳуҷҷати ирсолкунанда. Таркиби дархост тибқи талабот ба ҳамкории иштирокдорони гардиши ҳуҷҷатҳо тавассути пойгоҳи мубодила муайян карда мешавад;

- замима кардани ҳуҷҷати электронӣ дар шакли кушода ё рамзгузоришуда: бо усули пӯшида фиристодани ҳуҷҷат аввал калиди сеансӣ ба низоми мақсаднок фиристода мешавад, сипас таркиб ва замимаҳои дархост бо ин калид рамзгузорӣ карда шуда, ба пойгоҳи мубодила фиристода мешавад;

- мубодилаи кафолатнок байни низомҳои гардиши ҳуҷҷатҳои электронии иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ бо пойгоҳи мубодила таъмин карда мешавад;

- санҷиши аслӣ будани низоми ирсолкунанда тавассути пойгоҳи мубодила ва интиқоли дархост ба низоми мақсаднок тибқи маълумотномаи суроғавии иштирокдорон;

- санҷиши оператори низоми ягона. Оператор на дертар аз як соат аз лаҳзаи гирифтани дархост аз пойгоҳи мубодила санҷиши пуррагии онро таъмин карда, дар сурати рамзгузорӣ шудан бо калиди хусусии низом рамзкушоӣ мекунад ва мувофиқати файли тавсифи мундариҷаи дархости API-ро месанҷад. Инчунин дар сурати мавҷуд будани имконияти техникӣ санҷиши набудани барномаҳои зарароварро месанҷад. Дар сурати натиҷаи манфии санҷиш оператор на дертар аз як соат аз лаҳзаи гузаронидани санҷиш ба фиристанда ҳолати коркарди дархостро дар шакли муқаррарнамудаи талабот барои ҳамкорӣ мефиристад.

20. Қабулкунанда на дертар аз як соат пас аз гирифтани паём тавассути пойгоҳи мубодила:

- дар натиҷаи санҷиш ба фиристанда ҳолати коркарди дархостро дар шакли муқаррарнамудаи талабот барои ҳамкорӣ мефиристад;

- ҳуҷҷатро аз дархости API дар шакли электронӣ гирифта, санҷиши шакли онро барои мутобиқат ба талаботи ҳамкорӣ, санҷиши имконияти бақайдгирии он, санҷиши эътибори имзои электрониро тибқи тартиби муқарраргардида мегузаронад. Дар натиҷаи мусбати санҷиш ҳуҷҷати гирифташударо дар шакли электронӣ дар низоми гардиши ҳуҷҷатҳои электронии қабулкунанда сабт карда мешавад, дар сурати манфӣ он ба ирсолкунанда маълумоти дахлдорро равон менамояд;

- ҳуҷҷати саҳван воридгардидаро сабт карда, ирсолкунандаро доир ба саҳван воридгардидани ҳуҷҷат огоҳ  месозад. Баъд аз хабардор кардани ирсолкунанда маълумот ба таври худкор нест карда мешавад;

- огоҳиномаҳоро тибқи тартиби кор бо огоҳиномаҳо дар раванди мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ мувофиқи замимаи 2 Қоидаҳои мазкур дар шакли муқаррарнамудаи талаботи ҳамкорӣ роҳнамоӣ менамояд.

21. Уҳдадории фиристанда ҳангоми расонидани дархости API пас аз гирифтани ҳолати коркарди дархост аз қабулкунанда бо натиҷаи мусбати санҷиш иҷрошуда ҳисобида мешавад. Уҳдадории оператор ё қабулкунанда ҳангоми расонидани дархости API пас аз фиристодани ҳолати коркарди дархост ба фиристанда аз рӯйи натиҷаҳои санҷиш иҷрошуда ҳисобида мешавад. Ташкили гирифтани маълумот дар бораи ҳолати гузариши дархости API интиқоли расидҳои интиқолро аз ҷониби оператор ё қабулкунанда аз рӯйи натиҷаҳои санҷиш пешбинӣ мекунад.

22. Уҳдадории қабулкунанда ҳангоми расонидани ҳуҷҷат дар шакли электронӣ пас аз фиристодани огоҳинома дар бораи бақайдгирӣ ё огоҳинома дар бораи асоснок рад кардани бақайдгирӣ ба фиристанда иҷрошуда ҳисобида мешавад. Дар сурати рад кардани бақайдгирии ҳуҷҷат дар шакли электронӣ дар низоми гардиши ҳуҷҷатҳои электронии қабулкунанда, чунин қабулкунанда огоҳиномаҳои дахлдорро бо нишон додани сабаби рад кардани бақайдгирӣ ба фиристандаи ҳуҷҷат дар шакли электронӣ таҳия ва ирсол мекунад. Номгӯйи сабабҳои рад кардани бақайдгирии ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ дар талабот ба ҳамкорӣ бо пойгоҳи мубодила муайян карда мешавад.

23. Ирсолкунандаи ҳуҷҷат дар шакли электронӣ ҳангоми гирифтани огоҳинома дар бораи асоснок рад кардани бақайдгирии ҳуҷҷат дар низоми гардиши ҳуҷҷати электронии қабулкунанда дар шакли электронӣ ё ҳолати коркарди дархост бо натиҷаи манфии санҷиш ҷиҳати бартараф кардани сабаби рад кардани бақайдгирӣ ё вайронкунӣ ҳангоми расонидани ҳуҷҷати электронӣ чораҳо меандешад ва дар ҳолати зарурӣ чунин ҳуҷҷатро ба қабулкунанда ба таври электронӣ такроран ирсол мекунад.

24. Дар сурати пайдо шудани ҳолатҳое, ки дар расмиёти мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ пешбинӣ нашудаанд, иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ ҳолатҳои бавуҷудомадаро тавассути гуфтушунидҳо ҳал мекунанд.

25. Ҳангоми зарурати ба таври электронӣ имзо кардани ҳуҷҷат аз ҷониби якчанд шахсони мансабдор, тартиби имзо, аз ҷумла ҳамоҳангсозии ҳуҷҷат дар шакли электронӣ ва тасдиқи ҳуҷҷат дар шакли электронӣ тибқи талаботи ҳамкорӣ амалӣ карда мешавад.

26. Ҳифзи иттилоот ҳангоми мубодилаи иттилоотии иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ бо истифода аз низомҳои гардиши ҳуҷҷатҳои электронии онҳо аз ҷониби ҳар як иштирокдори ҳамкории иттилоотӣ дар доираи ваколатҳои худ тибқи талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон таъмин карда мешавад.

27. Ҳангоми амалӣ намудани ҳамкории иттилоотӣ мубодилаи ҳуҷҷатҳое, ки дорои иттилооти дастраси умум ва иттилооте мебошанд, ки дастрасӣ ба онҳо тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳдуд карда шудааст, дар шакли электронӣ иҷозат дода мешавад. Табодули иттилоот байни иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ, ки дастрасӣ ба он тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳдуд карда шудааст, ҳангоми иҷрои талабот оид ба ҳифзи чунин иттилооте, ки нисбат ба низомҳои иттилоотии гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ муқаррар шудаанд, амалӣ карда мешавад.

28. Иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ уҳдадоранд:

- шахсони мансабдорро, ки барои масъалаҳои ташкилӣ ва техникӣ оид ба мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ масъуланд, таъин кунанд;

- операторро дар бораи таъин ё иваз кардани шахсони масъул бо нишон додани рақами телефон, мансабҳо ва соҳаи масъулияти онҳо зуд огоҳ намоянд;

- операторро дар бораи натиҷаҳои мониторинги низомҳои истифодашавандаи гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ тибқи талаботи бехатарии иттилоот мутобиқи талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон зуд огоҳ намоянд;

- низомро танҳо дар доираи ваколатҳо ва мутобиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон истифода намоянд (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12);

- ҳатман рамзи утоқи шахсии худро иваз намуда, аз дастрасии шахсони бегона махфӣ нигоҳ доранд ва логину рамзи худро ба шахсони дигар надиҳанд;

- дар ҳолати гум шудан ё ошкор шудани рамз фавран ба оператор хабар диҳанд;

- аз ворид шудан ба низом тавассути шабакаҳои интернетии ройгон (wifi) худдорӣ намоянд;

- ҳангоми ворид шудан ба низом тавассути компютер (дастгоҳҳои мобилию планшетӣ)-и шахсони дигар, пас аз анҷоми кор ҳатман аз утоқи шахсии худ бароянд;

- ҳангоми кор бо низом талаботи қонунгузорӣ оид ба ҳифзи сирри хизматӣ ва маълумоти шахсиро риоя намуда, маълумотро бе иҷозати расмӣ нусхабардорӣ, паҳн ё тағйир надиҳанд;

- аз амалиётҳое, ки метавонанд кори устувори низомро халалдор созанд (масалан, ворид кардани файлҳои зараровар, истифодаи барномаҳои номаълум) худдорӣ намоянд;

- дар ҳолати пайдошавии хато, вайроншавӣ ё мушкили техникӣ фавран ба оператор хабар диҳанд (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12);

- риояи шаклҳои муқарраршудаи ҳуҷҷатро дар шакли электронӣ ва пойгоҳи мубодиларо тибқи талаботи ҳамкорӣ таъмин намоянд.

28¹. Дар сурати мавҷуд набудан ё қатъи пайвастшавӣ ба шабакаи байналмилалии интернет иштирокдори ҳамкории иттилоотӣ уҳдадор аст, амалҳои зеринро ба роҳ монад (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12):

- фавран оператор ва ташкилкунандаро дар бораи имконнопазирии пайвастшавӣ огоҳ кунад;

- барои идомаи кори бефосила дар низом шабакаҳои алтернативии алоқаро истифода барад (интернети мобилӣ ё вайфай);

- барқарорсозии пайвасти устувори интернетро дар муддати на бештар аз 2 рӯзи корӣ таъмин намояд;

- дар сурати имконнопазирии барқарорсозии оперативӣ муваққатан гардиши ҳуҷҷатҳоро дар шакли коғазӣ ба роҳ монда, ҳатман ҳамаи ҳуҷҷатҳоро на дертар аз 1 рӯзи корӣ аз лаҳзаи барқароркунии алоқа дар низоми ягона ба қайд гиранд (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12).

29. Ваколати оператор (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12):

- муқаррар кардани талаботи ташкилию техникӣ ба низомҳои иттилоотии иштирокдорон ва қоидаҳои пайваст кардани иштирокдорон ба ҳамкории иттилоотӣ;

- такмили ҳамкории иттилоотии байни иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ, ки ба маркази алоқаи худ пайвастанд ва дигар иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ, ки ба низоми байниидоравии гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ пайвастанд;

- назорати маҳсулоти барномавие, ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ амалӣ гардида, фаъолияти бенуқсон таъмин мешавад;

- дар асоси шартнома таъмин намудани иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ бо маҳсулоти барномавие, ки тавассути он гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ амалӣ мешавад.

30. Оператор уҳдадор аст, ки ба ташкилкунанда оид ба пайваст шудани иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ ба низоми байниидоравии гардиши ҳуҷҷатҳои электронӣ маълумот пешниҳод намояд.

3.МУҚАРРАРОТИ ХОТИМАВӢ

31. Роҳбарияти мақомоти давлатӣ ва ташкилотҳои дигари Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати назорати риояи талаботи Қоидаҳои мазкур масъуланд.

31¹. Барои ҳамаи амалҳо ва ҳуҷҷатҳои вориднамуда дар низом истифодабаранда шахсан ҷавобгар буда, истифодаи низом бо мақсадҳои ғайриқонунӣ ё берун аз ваколат манъ аст (фармоиш аз 01.09.2025 № 1/12).

32. Барои риоя накардани муқаррароти Қоидаҳои мазкур шахсони мансабдор ва шахсони масъул тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.

ҚОИДАҲОИ ҲАМКОРИИ ИТТИЛООТӢ ҲАНГОМИ ПЕШБУРДИ МАЪЛУМОТНОМАИ СУРОҒАВИИ ГЛОБАЛӢ

1. Қоидаҳои ҳамкории иттилоотӣ ҳангоми пешбурди феҳристи суроғаҳои глобалӣ (минбаъд – Қоидаҳои мазкур) тартиби ҳамкории иттилоотиро байни ташкилкунанда, операторҳо ва иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ ҳангоми пешбурди маълумотномаи суроғаҳои глобалӣ (минбаъд - маълумотнома) муқаррар мекунанд.

2. Маълумотнома маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- маълумот дар бораи оператор ва иштирокдорони муомилоти электронии байниидоравӣ, маълумот барои тамос бо шахсони масъул, аз ҷумла рақами телефони корӣ, рақами телефони мобилӣ, почтаи электронӣ, инчунин ҳисоби корбари мушаххасшуда дар барномаи «Имзо» ва маълумоти дигар тибқи талаботи техникӣ;

- маълумот дар бораи иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ (аз ҷумла мушаххасоти ягонаи иштирокдорон, номи ташкилотҳо, маҳалли бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ), маълумот барои тамос бо шахсони масъул, муайянкунандаҳои оператори хизматрасонӣ ва маълумотҳои дигар мутобиқи талаботи техникӣ;

- маълумот дар бораи сохтор ва шахсони мансабдори иштирокдори ҳамкории иттилоотӣ.

3. Иштирокдори муомилоти иттилоотӣ бояд мушаххасоти ягонаи маълумотномаро дошта бошад.

4. Ҳангоми таҳия ва паҳн кардани маълумотнома ба иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ расмиёти зерин амалӣ карда мешаванд:

- оператор ба ташкилкунанда дар бораи иштирокдорони ҳамкории иттилоотии ба онҳо алоқаманд бо роҳи ирсоли паёмҳои технологӣ дар шакли муқаррарнамудаи талаботи техникӣ маълумот пешниҳод мекунад;

– иштирокдорони ҳамкории иттилоотие, ки марказҳои дохилиидоравии гардиши ҳуҷҷатҳои электронии худро доранд, ба ташкилкунанда маълумоти дар сархатҳои дуюм ва сеюми банди 3 Қоидаҳои мазкур пешбинишударо пешниҳод мекунанд (аз ҷумла дар ҳолати тағйирот) ва дар ҳолати имкони техникӣ фиристодани паёмҳои технологии дахлдор дар шакли муқаррарнамудаи талаботи техникиро таъмин намоянд;

- иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ, ки марказҳои дохилиидоравии гардиши ҳуҷҷатҳои электронии худро надоранд, ба оператор маълумоти дар сархатҳои дуюм ва сеюми банди 3 Қоидаҳои мазкур пешбинишударо пешниҳод мекунанд (аз ҷумла ҳангоми ворид намудани тағйирот);

- оператор пешниҳоди иттилооти аз иштирокдорони ҳамкории иттилоотӣ гирифташуда (аз ҷумла дар ҳолати тағирёбанда)-ро ба ташкилкунанда тавассути ирсоли паёмҳои технологӣ дар шакли муқаррарнамудаи талаботи техникӣ таъмин менамояд;

- ташкилкунанда мутобиқи паёмҳои технологии аз оператор воридшуда дар шакли муқаррарнамудаи талаботи техникӣ маълумотнома месозад;

- ташкилкунанда паёмҳои технологии аз оператор воридшударо пас аз гузаронидани назорати шаклу мантиқӣ ба маълумотнома тағйирот ворид мекунад;

- ташкилкунанда навсозии маълумотномаҳоро ба ҳамаи иштирокдорони гардиши ҳуҷҷатҳои электронии байниидоравӣ тавассути ирсоли паёмҳои технологӣ дар шакли муқаррарнамудаи талаботи техникӣ паҳн менамояд;

- оператор маълумоти маълумотномаро ба ҳамаи иштирокдорони ҳамкории иттилоотии ба он пайвастшуда пешниҳод мекунад.

5. Оператор барои пешниҳоди дурустии маълумоти ба ташкилкунанда дар бораи иштирокдорони ба ҳамкории иттилоотӣ пайвастшуда масъул аст.

6. Иштирокдори ҳамкории иттилоотӣ барои дурустии маълумоти пешниҳодкардааш барои ворид намудани тағйирот ба маълумотнома масъул аст.

ҚОИДАҲОИ КОР БО ОГОҲИНОМАҲО ҲАНГОМИ МУБОДИЛАИ ҲУҶҶАТҲО ДАР ШАКЛИ ЭЛЕКТРОНӢ

1. Қоидаҳои кор бо огоҳиномаҳо ҳангоми мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ (минбаъд – Қоидаҳои мазкур) тартиби корро бо огоҳиномаҳо ҳангоми мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ муайян менамояд.

2. Ҳамкории иттилоотӣ дар ҷараёни мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ тавассути ташаккул ва роҳнамоии иштирокдорони раванди огоҳинома бо истифода аз шакли талабот ба ҳамкории ташкилию техникии мақомоти давлатӣ ва ташкилотҳои давлатӣ, ки аз ҷониби Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ карда мешавад (минбаъд – талаботи ҳамкорӣ), таъмин карда мешавад. Тағйири тартиби самт ва гузаронидани ҳама гуна огоҳиномаҳо оид ба тағйири мақоми ҳуҷҷат иҷозат дода намешавад.

3. Иштирокдорони раванди мубодилаи ҳуҷҷатҳо дар шакли электронӣ ирсолкунандаи ҳуҷҷат дар шакли электронӣ (минбаъд - ирсолкунанда) ва гирандаи ҳуҷҷат дар шакли электронӣ (минбаъд – гиранда) мебошанд.

4. Ирсолкунанда ҳуҷҷатро ба гиранда бо тартиби муқаррарнамудаи Қоидаҳои мазкур мефиристад.

5. Ирсолкунанда дар сурати мавҷуд будани имконияти техникӣ ба қабулкунанда дар бораи зарурати иҷрои амалҳо бо ҳуҷҷат тавассути фиристодани огоҳинома дар бораи назорат (намуди огоҳинома «ба назорат гузошта шуд»), ки дар он маълумоти зерин дар бораи зарурати иҷрои амалҳо бо ҳуҷҷат аз ҷониби қабулкунанда мавҷуд аст, хабар медиҳад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷати назоратӣ;

- аломати бақайдгирии ҳуҷҷат;

- аломати он, ки ҳуҷҷат иҷроро талаб мекунад;

- аломати интишори ҳуҷҷат;

- маълумот дар бораи мундариҷа, муҳлати иҷро, иҷрокунандаи супориш (агар супориш ба ҳуҷҷат дар маҷмуъ дахл дошта бошад, нишон дода мешавад);

- банд аз номгӯйи супоришҳо (нишон дода мешавад, ки агар супориш ба банди алоҳидаи ҳуҷҷат дахл дошта бошад);

- мушаххасоти ягона, маълумот дар бораи мундариҷа, муҳлати иҷро, иҷрокунандаи банди ҳар як супориш (агар супориш ба банди алоҳидаи ҳуҷҷат тааллуқ дошта бошад, нишон дода мешавад).

6. Дар сурати гирифтани огоҳиномаи назорат бо талаботи бақайдгирӣ ё дар сурати мавҷуд набудани огоҳинома дар бораи назорат, гиранда ба ирсолкунанда дар бораи баррасии ҳуҷҷати дар шакли электронӣ гирифтааш тавассути ирсоли яке аз огоҳиномаҳои ҳатмии зерин хабар медиҳад (вобаста ба натиҷаҳои баррасӣ):

1)огоҳинома дар бораи гирифтан (намуди огоҳинома «Қабулшуда»), ки қабулкунанда ҳангоми гирифтани ҳуҷҷати электронии воридотӣ мефиристад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷати воридотӣ;

2) огоҳинома дар бораи бақайдгирӣ (намуди огоҳинома «Ба қайд гирифта шудааст»), ки аз ҷониби қабулкунанда ҳангоми бақайдгирии бомуваффақияти ҳуҷҷати воридотӣ дар шакли электронӣ фиристода мешавад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷати воридотӣ;

- рақами бақайдгирии ҳуҷҷати аз ҷониби қабулкунанда таъингардида;

- санаи бақайдгирии ҳуҷҷати аз ҷониби қабулкунанда таъингардида;

3) огоҳинома дар бораи рад кардани бақайдгирӣ (намуди огоҳинома «Рад кардани бақайдгирӣ»), ки аз ҷониби қабулкунанда ҳангоми рад кардани бақайдгирии ҳуҷҷати воридотӣ дар шакли электронӣ фиристода мешавад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷати воридотӣ;

- сабаби рад кардани бақайдгирӣ (аз рӯйхат тибқи талаботи ҳамкорӣ).

7. Ҳангоми гирифтани огоҳинома дар бораи ба назорат гузоштан бо талаби иҷро қабулкунанда ҳангоми рух додани ҳодисаҳои дахлдор ҳангоми кор бо супоришҳо (аз рӯйи ҳуҷҷат дар маҷмуъ ё аз рӯйи банди алоҳидаи он) огоҳиномаҳои зеринро ирсол менамояд:

1) огоҳиномаи ҳатмӣ дар бораи қабул ба иҷро (намуди огоҳинома «Иҷрокунанда таъин шуд»), ки аз ҷониби гиранда ҳангоми таъини шахси мансабдори иҷрои ҳуҷҷат (минбаъд – иҷрокунандаи масъул) фиристода мешавад ва дорои ин маълумоти зерин:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷат;

- муайянкунандаи супориш аз огоҳинома дар бораи ба назорат гузоштан;

- маълумот дар бораи шахсе, ки оид ба иҷрои ҳуҷҷат ё супориш дастур додааст;

- маълумот дар бораи сардори воҳиди сохтори иҷрокунандаи масъул;

- маълумот дар бораи иҷрокунанда, аз ҷумла маълумот барои тамос;

2) огоҳиномаи ҳатмӣ дар бораи тағйирот дар рафти иҷро (намуди огоҳиномаи «Иҷро»), ки аз ҷониби қабулкунанда дар сурати тағйир ёфтани иҷрокунандаи масъул фиристода мешавад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар оид ба ҳуҷҷат;

- муайянкунандаи супориш аз огоҳинома дар бораи ба назорат гузоштан;

- маълумот дар бораи ҳуҷҷате, ки дар асоси он иҷрокунандаи масъул иваз шудааст;

- маълумот дар бораи иҷрокунанда, аз ҷумла маълумот барои тамос;

3) огоҳиномаи ҳатмӣ дар бораи омодасозии ҳисобот (намуди огоҳинома «Ҳисобот омода карда шудааст»), ки аз ҷониби қабулкунанда аз рӯйи омодасозӣ ва супориш барои имзои ҳисобот бо супориш фиристода мешавад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷате, ки супориш дорад;

- муайянкунандаи супориш аз огоҳинома дар бораи ба назорат гузоштан;

- маълумот дар бораи шахси мансабдоре, ки барои имзо гузориш гирифтааст;

4) огоҳиномаи ҳатмӣ дар бораи самти ҳисобот (намуди огоҳинома «Ҳисобот» фиристода шудааст), ки аз ҷониби қабулкунанда дар бораи самти ҳисобот дар бораи иҷро фиристода мешавад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

- сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи хуччате, ки супориш дорад;

- муайянкунандаи супориш аз огоҳинома дар бораи ба назорат гузоштан;

- маълумот дар бораи ҳуҷҷати содиротӣ вобаста ба ҳисоботи иҷро.

8. Дар сурати гирифтани огоҳинома дар бораи назорат бо талаби нашри расмии ҳуҷҷат, қабулкунанда огоҳиномаи ҳатмиро дар бораи нашри ҳуҷҷат (намуди огоҳинома «Нашр») мефиристад, ки онро қабулкунанда дар бораи нашри ҳуҷҷат мефиристад ва маълумоти зеринро дар бар мегирад:

-сана ва вақти ташаккули огоҳинома;

- маълумоти мухтасар дар бораи ҳуҷҷати нашршуда;

- маълумоти бақайдгирии ҳуҷҷати нашршуда;

- санаи нашр;

- манбаи нашри расмӣ.

ҚОИДАҲОИ ПАЙДАРПАЙИИ МУБОДИЛАИ КАЛИДИ СЕССИОНӢ БАРОИ ИНТИҚОЛИ ҲУҶҶАТҲОИ ЭЛЕКТРОНӢ ДАР ШАКЛИ РАМЗГУЗОРИШУДА

1. Имконияти ҳамкорӣ бо пойгоҳи мубодила танҳо пас аз додани калиди кушодаи низом ба пойгоҳи мубодила кафолат дода мешавад.

2. Ҳама гуна ҳамкорӣ бо пойгоҳи мубодила аз ҷониби иштирокдорони низоми ягона бояд бо калиди пӯшидаи низом бо мақсади бехатарӣ ва кафолати тасдиқи низомҳои иштирокдорони ҳамкорӣ имзо карда шавад.

3. Низоми фиристандаи ҳуҷҷати электронӣ дархости API-ро барои гирифтани калиди кушода аз пойгоҳи мубодила месозад.

4. Пас аз гирифтани калиди кушодаи низоми мақсаднок фиристанда калимаи рамзии тасодуфӣ (калиди сессионӣ)-ро барои рамзгузории минбаъда тавлид мекунад.

5. Ирсолкунанда дархости нави API-ро барои низоми мақсаднок ташкил мекунад ва калиди сессияи интихобшударо бо истифода аз калиди кушодаи низоми мақсаднок рамзгузорӣ мекунад ва арзиши рамзгузоришудаи гирифташударо ба унвони API дархост иваз мекунад.

6. Ирсолкунанда дар дархости API барои фиристодани ҳуҷҷати электронӣ ҳамаи ҳуҷҷатҳои замимашударо рамзгузорӣ мекунад, инчунин худи таркиби дархост бо истифода аз калиди сессионӣ ва дархостро ба пойгоҳи мубодила мефиристад.

7. Пойгоҳи мубодила низоми ирсолкунандаро тасдиқ мекунад, низоми мақсаднокро муайян мекунад ва дархости рамзгузоришударо бо барномаҳои низоми мақсаднок интиқол медиҳад.

8. Қабулкунандаи дархост калиди сессионӣ (дар сарлавҳаи дархост)-ро бо калиди пӯшидаи худ рамзкушоӣ мекунад ва пас аз гирифтани калиди сессионӣ дар арзиши матни барои рамзкушоӣ кардани таркиби дархост ва барномаҳо истифода мебарад.